|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ VE ARKADAŞ ŞEÇİMİ
İnsan yaşantısının anlamı geniş çapta arkadaşlık kavramına dayanır. Arkadaşlık hayatın her döneminde önemini kabul ettirmiş bir sosyal ihtiyaç olmakla beraber en büyük önemi ergenlik döneminde kazanır. Ergen için arkadaşlık, genellikle diğer kişiler arası ilişkilere kıyasla büyük öncelik taşır. Aslında arkadaşsız yaşantı oldukça anlamsız ve tatsız bir yaşantıdır.O halde her aile yetiştirmekte olan çocuğun aile çevresinin dışındaki çevreyi tanıması ve uygun arkadaş edinmesi için gerekli olanakların sağlanmalıdır.Uygun güvenilir ve kısmen de olsa devamlı arkadaş bulmak pek kolay bir iş değildir. Kişinin çevresinde, akraba, komşu, okul, sokak ve işyeri de bir çok kişi olmasına karşın bunların hepsi arkadaşlık düzeyine yaklaşmış bile değildirler. Kabul edilen benimsenen bir arkadaş yada arkadaşlar bulmak bir kısım istendi koşullara sahip olmaya bağlıdır.
Bu dönemde de, her dönemde olduğu gibi kişinin her iki cinsten arkadaşı olması onu insan ilişkilerinde başarılı kılar. Aslında ergenlik dönemine kadar arkadaşlıkta cinsiyet ayrımı söz konusu değildir. Ergenlik döneminde kişi arkadaşlıkta cinsiyet ayrımı söz konusu değildir. Ergenlik döneminde kişi arkadaşlığı oyun arkadaşlığından ayrı bir anlam vermeye başlamıştır. Eğer kişi arkadaş bulmada güçlük çekiyorsa, kendi davranışlarını gözden geçirmeli ve eksiklerini düzeltmenin yollarını aramalıdır. Bu değerlendirme işi için başvuracak ölçütler şunlardır.
1-Size bir şeyler anlatmak isteyen kimseleri dikkat ve ilgiyle dinler misiniz?
2-Başarılarınızı övünme konusu yapamadan kabullenebilir misiniz?
3-Kendiniz hakkında uzun süre konuşmamaya dikkat eder misiniz
4-Karşınızdakinin üstünlüğünün ve başarılarının farkına varır ve bunu ifade eder misiniz?
5-Sözünüze sadık mısınız?Yoksa sık sık verdiğiniz sözü unutur musunuz*
6-İnsanlarla ilişkilerinizde en az kendiniz kadar onlarıda düşünür ve bencil olmaktan sakınır mısınız*
7-Duygusal kontrole sahip misiniz?Yoksa sık sık sinirlenince bu kontrolden uzaklaşıyor musunuz?
8-Spor,müzik ,günlük olaylar ve bunlar gibi konularda çevrenizdekilerle sohbet edebiliyor musunuz?Sohbet etmede başarı dereceniz? Tekelci davranışlardan kaçınabiliyor musunuz?
9-Çevrenizdekilerle alay ettiğiniz oluyor mu?Yoksa bundan kaçınmaya çalışıyor musunuz?
10-Arkadaşlarınızla çatışma ve kavgadan kaçınır mısınız?
11-Günlük gelişmelerden haberdar mısınız?
12-Aşırı ciddi bir görünümünüz var mı?
13-Hatalı olduğunuz an özür dilemekte acele eder misiniz?
Eğer bu soruların büyük kısmına istendik yönde cevap veriyorsanız,istenen arkadaşlık özellikleri yönünden başarılısınız.Değil ise yeni bir davranış biçimine ihtiyacınız olduğu anlaşıldığından hatalarınızı düzeltmeye çalışmanız yararlı olur.
GENÇLİKTE ARKADAŞLIK
Gençlik çağı evden kopma ve topluma açılma çağıdır. Ergenliğe giren gence evi dar gelmeye başlar. Ana babanın öğütlerinden, eleştirilerinden ve karışmalarından usanan genç, kendini dışarı atar. Çünkü soluk alabildiği özgür davranabildiği evi dışıdır. Evle bağları gevşeyen genç kendini boşlukta bulur. Kendi gibi bağımsızlık arayan aynı kaygıları paylaşan, benzer bocalamayı yaşayan yaşıtları katılır. Evinde anlaşılmadığını, değer verilmediğini, çocuk gözüyle bakıldığını sanan genç için arkadaş kümesi bir kurtuluş bir sığınaktır.
Hiç kuşkusuz arkadaşlık erken çocuklukta başlayıp gelişen bir ilişkidir. İlkokul yıllarında arkadaş edinmeyen bir gencin ergenlikte birden arkadaş topluluğuna karışması olanaklı değildir. Arkadaşlık yüzme gibi ne kadar erken başlarsa o denli kolay gelişen bir yetenektir. En sağlıklı bir ailenin bile çocuğa veremeyeceği tek şey arkadaşlıktır. Aile ancak çocuğa uygun oyun ve arkadaşlık ortamı yaratarak yardımcı olabilir. Arkadaşlığın yarattığı yalnızlık ve eksiklik duygusunu aileden gelen sevgi gideremez. Gencin sıkı arkadaşlık kurmadan topluma açılması düşünülemez. Bu bakımdan arkadaşlık ilişkileri toplumsal ilişkilere öncülük eder.
Arkadaşlarca aranmak, beğenilmek ve benimsenmek, benlik saygısını önemli bir koşuludur. Genç bu ilişkilere girerek zekasıyla, spor ve sanat yetenekleriyle kendini kanıtlar. Yardımlaşarak paylaşarak, duygusal alış verişe girerek geliştirir.çünkü arkadaşlar, gence kendi kişiliğini yansıtan ayna yerine geçer; kendini tanır ve tanıtır. Toplumsal becerilerini geliştirir. İnsanlarla geçinmeyi öğrenir. İşbirliğine girer. Arkadaş kümesine giren genç tek başına bir birey hem de o topluğun eşit bir üyesidir. Kısaca genç erişkin dünyasına adım atmaktadır. Arkadaşlık kurabilmek ve sürdürebilmek başlı başına bir ruh sağlının ölçüsüdür. Gençlik çağında, gençlerin ruh hekimlerine başvurma nedenlerinin başında arkadaşsızlık yakınması gelir.
Arkadaşlık çeşit çeşittir, sıra arkadaşlığı, sınıf arkadaşlığı, komşuluk ve mahalle arkadaşlığı, takım arkadaşlığı, toplu arkadaşlık ve tek tek arkadaşlık vardır. Kimi genç herkesle barışıktır, herkesle arkadaşlık edebilir. Kimi genç de tek bir arkadaşa bağlanıp onunla yetinir. Bencil arkadaşlık diyebileceğimiz bu tür ilişkide üçüncü bir kişiye yer yoktur. Oysa olgun arkadaşlık ilişkilerinde başka arkadaşlara da yer vardır. Arkadaşlığın sevgi ilişkisinden ayrılığı da buradadır. Kız erkek ilişkisi özel ikili bir ilişkidir, üçüncü bir kişiye yer yoktur. Arkadaş kümesi genç için bir danışma ortamı ve davranışları için yol gösterici bir kaynak görevi yapar. Genç kendini ve başkalarını bu toplumsal örgüt içinde değerlendirir. Küme üyeleriyle özdeşim yapar. Onların tutum ve davranışlarını benimser.
Arkadaşlığın Yararları:
1-Sosyal Denge: Arkadaşlık kişileri olgunlaştıran ve onları daha sosyal varlıklar haline getiren önemli bir devredir. Arkadaşlık dönemi çeşitli alanları kapsayan faaliyetleri içine aldığından gençlerin hayatına renk ve anlam katar. Bu faaliyetler aracılığıyla gençler kendine güvenen ve sosyal yönden dengeli kişilik geliştirirler. Bazı araştırmacıların ortaya koyduğu sonuçlarda karşı cinsle arkadaşlık kuramamış olan gençlerin bir çok bakımdan geri kaldıkları ve duygusal uyumsuzluk halleri gösterdikleri ortaya çıkmıştır.
2-Akran grubu içinde önemli sayılma: Her iki cinsten özellikle karşı cinsten arkadaşı olan ve onlarla dengeli ilişkiler kurabilen kişiler arkan grubu içinde önem kazanırlar.
3-Kendisini Anlayabilme: Bir kimsenin kendisini anlayabilmesi her şeyden önce ilgilerini, hoşlanmadığı hususları, zevklerini, ihtiyaçlarını keşfetmesine bağlıdır. Bu hususu gerçekleştirme ise kişilerin arasına katılma, arkadaş edinme ile mümkündür. Kişinin kendisini tanımada davranışlarını değerlendiren arkadaşlarının görüşleri çok etkilidir. Arkadaşlık dönemi kişilere bu olanağı veren altın çağ olarak nitelendirilebilir. Böylece ilişki kurduğumuz insanlar üzerindeki etkimizi anlayıp aksayan yönlerimizi bilinçli şekilde düzeltebiliriz.
4-İletişim Kolaylığı: İletişim bir cevap alış- verişi olarak nitelendirilince grup halinde yaşamakta olan insanlar için iletişimin kaçınılmaz bir süreç olduğu ortaya çıkar. Kuşkusuz bütün insanlar iletişimde aynı derecede başarılı olamazlar. Başarılı iletişim kuranlar genellikle ilişkide bulunduğu kimselere güven ve saygı duyan insanlardır. İşbirliği ve paylaşma duygusu insanların sorunları anlamalarını ve görüşlerini söylemelerini kolaylaştırır. Bunu sağlamakta iletişim vazgeçilmez bir süreçtir. İyi iletişim kuramayan insanlar genellikle kendi görüşlerini büyük bir inatçılıkla savunanlardır. İletişim kuramamanın en önemli nedeni korku duygusudur. Diğer insanlar olumlu ilişki kurabilme becerisi kişilerin duygusal güvenliğine ve ilişkide bulunduğu insanların gelişmelerine katkıda bulunma gücüne bağlıdır.
5-Görüş Açısının Gelişmesi: Arkadaşlık diğer insanlarla tanışma ve onları anlama olanağı vermesi bakımından oldukça önemlidir.İnsanların dış görünüşlerine bakarak olumsuz duygular besleme gibi rahatsız edici davranışlardan kişileri kurtarır. Arkadaşlık dönemi kişilere duyulan düşmanlık duygusunun olgunluk işareti olgunluk işareti olmadığını öğretir. Bu tür duygulardan kurtulmasını gereğini inandırır. İnsan hakkındaki kavramlar, idaeller değerler ve standartlardan gereksiz fedakarlık etmeden insanlar, özellikle karşı cins hakkındaki görüşleri genişletip zenginleştirebilir. Arkadaşlıklar kanalıyla karşı cins daha olumlu ve gerekçi bir biçimde değerlendirme gücü kazanılır.
6-Karşı Cins Tanıyıp Takdir Etmenin Kolaylaşması eğer ilk karşılaştığımız bir kaç kişi karşı cinse ait görüşmelerimizin olumsuz olmasına neden olmuş ise bunu değiştirmenin tek emin yolu arkadaş edinmeye devam etmektir.Bu sayede herkesin aynı özelliklere sahip olmadığını,diğer insanlarla olumlu ilişkiler kurulabileceği anlaşılır.
Böylece kişiler için hem kendisi hem de başkalarını tanımak kolaylaşır. Bütün bu sorulara cevap verebilmek için bir yere kapanıp kalan ve çevre edinmeyen kimseler değil,toplumsal bir varlık olarak içinde bulunduğu toplumda dengeli yaşayabilen insanlar olmak gerekir. Kuşkusuz arkadaşlık bağlısal duyuya, umut ve beklentilere saygılı, insanları olduğu gibi kabullenmeyi, her iki cinsten arkadaş edinmeyi çok yönlü biçimde etkinliklere katılmayı ve planlamayı gerekli kılar.
Böyle bir arkadaşlığı kurup devam ettirmek için güvenilir olma, sportmence davranmak, güler yüzlü ve neşeli olmak başkalarının haklarına saygı gösterme, düzenli olma randevulara gereksiz yere gecikmeme, sözünü tutma ve sır saklama gibi iyi alışkanlıklara gereksinme vardır. Bunu yanında arkadaşların kıskançlık kin, başkalarıyla alay etme övünme ve kendini Beğenme, gereksiz tartışmalara girme gibi tartışmalardan hoşlanmadıkları bu tür davranışı olan arkadaşlarından uzaklaştıkları bilinmektedir. Eğer arkadaşların devamlı olması isteniyorsa olumsuz etki gücüne sahip olan bu tür davranışlardan kaçınmakta yarar vardır.
Murat BAYHAN
Uzman Psikolojik Danışman
Samsun Milli Piyango Anadolu Lisesi